در طول تاريخ اسلا‌م همواره كساني بوده‌اند كه در پوشش نوآوري و نوانديشي(بدعت)، به شبهه‌افكني در احكام اسلا‌م مي‌پرداختند و يا احكام نوراني قرآن و اهل بيت(ع) را كهنه! و غيرقابل اجرا براي عصر خودشان مي‌پنداشتند و در مقابل؛ تلا‌ش مي‌كردند احكام جديدي را جايگزين كنند كه مورد قبول به اصطلا‌ح نوانديشان عصرشان باشد. در سال‌هاي اخير نيز برخي به اصطلا‌ح نوانديشان، احكام قصاص، حدود و ديات و احكام حقوقي بانوان را براي دوران كنوني كهنه و غيرقابل اجرا شمرده، نسخه اعلا‌ميه حقوق بشر را جايگزين آن‌ها معرفي مي‌كنند و تأسف‌بارتر اين‌كه احكام حقوقي برگرفته از اعلا‌ميه حقوق بشر را بهعنوان حكم شرعي براي قانون شدن پيشنهاد مي‌كنند!
پيامبر(ص) و ائمه(ع) همواره در برابر اين حركت به مقابله برخاسته و از مسلمانان نيز خواسته‌اند با تمام وجود در برابر آن بايستند.
البته بايد توجه داشت كه وظايف خواص و عوام در برابر بدعت‌گذاران متفاوت است.
الف) علما و انديشمندان
وظيفه علما و انديشمندان اسلا‌مي هنگام ظهور بدعت‌ها اين است كه علم و دانش خود را آشكار كنند. قال رسول‌ا...: «اذا ظهرت البدع في امّتي فليظهر العالم علمه»(1)؛ وظيفه عالمان ديني است كه با زبان و قلمشان، حقايق را براي مردم تبيين كنند و همچون عصاي موسايي، تمامي سحرها و شبهات اصحاب بدعت را جمع كرده، چهره بدعت‌گذار را به مردم معرفي كنند تا با عنوان زيباي نوآوري و نوانديشي فريب نخورند. وگرنه اگر علماي دين دست به محافظهكاري بزنند و علم خود را كتمان كرده، حقايق را براي مردم تبيين نكنند، از مصاديق روايات ذيل خواهد بود:
1. قال رسول‌ا...: اذا ظهرت البدع فعلي العالم ان يُظ­هِر علمه فمن لم يفعل فعليه لعنه` ا...؛ زماني كه بدعت‌ها آشكار مي‌شود، بر علماي دين است كه علم‌شان را آشكار كنند. پس كسي كه بي‌تفاوت بماند و در برابر آن‌ها كاري انجام ندهد لعنت و نفرين خدا بر او باد.
2. قال رسول‌ا...(ص:) «من كنتم حديثا فقد كتم ما انزل‌ا...؛(2) كسي كه حديثي را كتمان كند، قطعاً آن‌چه را كه خدا نازل فرموده، كتمان كرده است. طبق اين حديث شريف، علمايي كه احاديث پيامبر و اهل بيت را كه مبّين حقيقت دين‌اند، براي مردم نمي‌گويند و درنتيجه حرف‌هاي باطل بدعتگذاران بر مردم تأثير مي‌گذارد، مصداق كتمان‌كنندگان «ما انزل‌ا...» خواهند بود و در برخي روايات آمده است كه «فقد بري من الا‌سلا‌م»؛ چنين عالماني از اسلا‌م جدا شده‌اند(!3)
3. عن الصادقين عليهما‌السلا‌م: اذا ظهرت البدع فعلي العالم ان يُظهر علمه فان لم يفعل سلب منه نور الا‌يمان(4)؛ دانشمنداني كه هنگام ظهور بدعت‌ها علم‌شان را آشكار نكنند؛ نور ايمان از دل آن‌ها گرفته خواهد شد. و در برخي روايات ديگر چنين آمده است: كساني كه علم نافع را پنهان كنند، خداوند در روز قيامت بر دهان‌شان افساري از آتش خواهد زد.(5) و چنين عالمي «يبعث ا‡نتن اهل القيامه ريحاً»(6) بدبوترين در روز قيامت محشور مي‌شود.
بنابراين شايسته است علما و انديشمندان اسلا‌مي با قلم و بيان خود به مقابله با بدعت‌گذاران برخاسته، چهره آنان را براي مردم افشا كنند.
ب) وظايف مردم در برابر بدعت‌گذاران
1. سرعت گرفتن در يادگيري قرآن و سنت
پيامبر(ص) خطاب به مسلمانان مي‌فرمايند: تسارعو في‌طلب العلم والسنه` و اقتبسوها من صادق قبل ا‡ن يخرج اقوام من امّتي من بعدي يدعونكم الي تأسيس البدعه` و الضلا‌له(`7)؛ در فراگيري علم و سنت از يكديگر پيشي بگيرند و آن‌ها را از افراد صادق و راستگو فراگيريد قبل از آن‌كه از امت من گروه‌هايي برخيزند و شما را به بدعت و گمراهي فرابخوانند.
بنابراين مردم وظيفه دارند كه دين خود را از اهلش به طور كامل فراگيرند تا گرفتار فريب بدعتگذاران و به اصطلا‌ح نوآوران ديني نشوند.
2. بي‌احترامي به بدعتگذاران
پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «ثلا‌ثه` ليس لهم حرمه`؛ صاحب هوي مبتدع و...»(8)؛ سه گروه هستند كه شايسته احترام نيستند. يكي از آن‌ها عالم بدعتگذاري است كه طبق هواهاي نفساني خودش حكم مي‌كند.
پيامبر اكرم(ص) درباره ضرورت بي‌احترامي به بدعت‌گزاران مي‌فرمايند: من اتي ذابدعه` فوقره فقد في هدم الا‌سلا‌م(9) كسي كه بدعت گزاري را احترام كند و او را بزرگ شمارد، بر نابودي اسلا‌م تلا‌ش كرده است.
3- پرهيز از همنشيني با اهل بدعت و ضرورت تبري جستن از آن‌ها
امام صادق(ع) درباره مراوده و همنشيني با بدعت گزاران مي‌فرمايند: «لا‌تصاحبوا اهل البدع و لا‌ تجالسوهم فتصيروا عندا... كواحد منهم»(10)؛ با بدعت گذاران و به‌اصطلا‌ح نوانديشان ديني مراوده و مصاحبت نداشته باشيد و با آن‌ها همنشيني نكنيد؛ چرا كه در نزد خداوند شما نيز مانند يكي از آن‌ها خواهيد بود. در روايت ديگري پيامبر خدا از مردم مي‌خواهند «اذا را‡يتم اهل الريب و البدع من بعدي فاظهروا البرائه` منهم»(11)؛ زماني كه پس از من، شبهه‌افكنان و بدعت‌گذاران را مشاهده كرديد، از آن‌ها تبرّي بجوييد.
4. سبّ كردن و نهيب زدن بر آن‌ها
چهارمين وظيفه در برابر به‌اصطلا‌ح نوانديشان و بدعت‌گذاران در دين اين است كه تا مي‌توانيد آن‌ها را سبّ كنيد. پيامبر خدا(ص) فرمودند: «واكثروا من سبّهم»(12) و بر آن‌ها نهيب بزنيد «و ناهبوهم»(13) تا به تباه كردن اسلا‌م چشم طمع ندوزند. «لا‌يطعموا في الفساد في الا‌سلا‌م.»(14)
5. فضا را براي آن‌ها ناامن كنيد
پنجمين وظيفه، ايجاد ناامني و ترس و وحشت براي بدعت‌گذاران است تا ديگران به اين‌گونه كارها با چشم نوآوري و نوانديشي نگاه نكنند و به اين امور طمع نورزند. پيامبر اكرم(ص) مي‌فرمايند: «من ارعب صاحب بدعه` ملا‌‡ ا... قلبه امنا و ايمانا»؛(15) هركس بدعت‌گذاري را به وحشت اندازد، خداوند قلبش را پر از ايمان و آرامش مي‌سازد. و در جاي ديگري مي‌فرمايند: «من اعرض عن صاحب بدعه` بعضاً له ملا‌‡ ا... قلبه امنا و ايمانا»(16)؛ كسي كه با بغض و كينه از بدعت‌گذاري رويگردان شود، خداوند دلش را از آرامش و ايمان پرخواهد ساخت. در دستور ديگري پيامبر اكرم(ص) مي‌فرمايند: « اذا را‡يتم اهل الريب و البدع... تخدرهم الناس...»(17)؛ زماني كه اهل شك و بدعت يعني شبهه‌افكنان و بدعت‌گذاران را مشاهده كرديد، مردم را از ارتباط با آن‌ها برحذر داريد. و خود نيز با رويي ترش با آن‌ها كنيد: «اذا را‡يتم صاحب بدعه` فاكفهروا في وجهه»(18) و هرگز به صورت آن‌ها لبخند نزنيد؛ چرا كه پيامبر اكرم(ص) فرموده‌اند: «من تبسّم في وجه مبتدع فقد اعان علي هدم دينه»(19)؛ كسي كه بر صورت بدعت‌گذاري لبخند و تبسمي بزند، قطعاً به نابوديدين خودش كمك كرده است.
از مجموع فرمايشات پيامبر(ص) و امامان معصوم(ع) چنين استفاده مي‌شود كه بدعت‌گذاران و شبهه‌افكنان در دين نبايد در جامعه اسلا‌مي احساس آرامش و امنيت كنند؛ چرا كه آرامش آن‌ها موجب افزايش تعداد آن‌ها و نابودي دين مردم خواهد شد. زيرا اين‌گونه افراد از حس نوپسندي مردم سوءاستفاده كرده، با عنوان نوآوري در دين! اساس اعتقادات، باورها و بايدها و نبايدهاي اخلا‌قي و حقوقي را متزلزل مي‌سازند. از اين‌رو مردم موظفند اطراف آن‌ها را خالي كرده، با انواع روش‌ها آن‌ها را از خود برانند، نه آن‌كه با چاپ مطالب و تصاويرشان در روزنامه‌ها و مجلا‌ت و تجليل از آن‌ها برايشان امنيت و آرامش رواني ايجاد كنند و بعضاً به آثار برگزيده‌شان نيز جوايزي اهدا نمايند! امري كه در حاكميت مدعيان اصلا‌حات بعضاً ديده مي‌شد.
پي‌نوشت‌ها
1. دعائم الا‌سلا‌م، ج1، ص2
2.ميزان‌الحكمه، حديث 13815، ص3958
3. بحار، ج2، ص67،‌حديث11
4. وسائل‌الشيعه، ج11، ص511، حديث9
5. كنزالعمال، حديث 29142
6. محاسن، ج1، ص361،‌حديث 777
7. الفردوس، ج2،‌ص45،‌ حديث2261
8. وسائل، ج8، ص605
9. بحار، ج47، ص217، حديث4
10. مجموعه ورام، ج2، ص162
11. وسائل الشيعه، ج6، ص8-5،‌ حديث1
14-12. همان،
15. كنزالعمال، حديث 5598
16. همان، 5599
17. وسائل، ج6، ص508، حديث1
18. كنزالعمال، حديث 1676
19. بحار، ج47، ص217،‌ حديث4

 حجه الاسلام روانبخش